Zalecenia dla powracających z podróży

Zalecenia dla powracających z podróżyOceń:
(1.00/5 z 1 ocen)

Podróżowanie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na choroby zakaźne. Należą do nich tak zwane choroby tropikalne, charakterystyczne dla cieplejszych stref klimatycznych, które nie występują w Polsce oraz pozostałe choroby zakaźne, które są znane w Polsce (na przykład dur brzuszny), jednak występują znacznie częściej w krajach rozwijających się, o złych standardach higienicznych. Ponadto osoby podróżujące są narażone na dużo większe ryzyko biegunek, chorób przenoszonych drogą płciową, chorób pasożytniczych, udaru cieplnego, oparzenia słonecznego oraz ukłuć i pokąsań przez zwierzęta.


Fot. pixabay.com

Częstsze występowanie chorób zakaźnych w tropikach wynika z jednej strony z różnic klimatycznych - w gorącym klimacie występuje znacznie więcej biegunek bakteryjnych, chorób zakaźnych przenoszonych przez komary i innych przenosicieli oraz o wiele więcej chorób pasożytniczych - a z drugiej strony, ze znacznie gorszych warunków sanitarnych panujących w biedniejszych krajach. Ponadto w mniej rozwiniętych krajach wciąż występują choroby zakaźne, które zostały wyeliminowane w krajach rozwiniętych za pomocą powszechnych szczepień ochronnych (np. polio występujące endemicznie w Afganistanie i Nigerii). Wreszcie, turyści - mieszkańcy zamożnych krajów o dobrych warunkach sanitarnych i klimacie umiarkowanym - nie są zaadaptowani do klimatu gorącego, jak też są znaczenie bardziej podatni na choroby zakaźne niż miejscowa ludność, która przystosowała się do panujących warunków klimatyczno-sanitarnych.

Orientacyjnie 15-70% turystów z krajów wysoko rozwiniętych, powracających z dalekich podróży ma jakiekolwiek problemy zdrowotne związane pobytem za granicą. Większość ostrych problemów zdrowotnych ujawnia się w trakcie podróży (np. urazy i ich następstwa, udar cieplny, choroba górska, biegunka podróżnych), jednak niektóre choroby zakaźne o długim okresie wylęgania (np. malaria czy zakażenie HIV), mogą się ujawnić dopiero po powrocie do kraju stałego zamieszkania. Dlatego istotne jest, by w razie jakichkolwiek problemów ze zdrowiem po pobycie w krajach tropikalnych zwrócić uwagę lekarzowi, do którego udajemy się po poradę, na odbytą podróż. Jest to informacja szczególnie istotna w przypadku takich problemów zdrowotnych jak: przewlekła biegunka, gorączka nieznanego pochodzenia, czy uporczywe, niepoddające się zwykłemu leczeniu zmiany skórne.

Jeżeli lekarz pierwszego kontaktu uzna, że wskazana jest konsultacja specjalistyczna, skieruje osobę powracającą z podróży do lekarza, który specjalizuje się w leczeniu chorób tropikalnych i pasożytniczych oraz ma dostęp do odpowiedniej diagnostyki.

Jakie są najczęstsze problemy zdrowotne osób powracających z dalekich podróży?

Rodzaj problemów zdrowotnych związanych z podróżowaniem zależy przede wszystkim od miejsca pobytu.

Wśród turystów amerykańskich powracających z tropiku najczęstszymi problemami zdrowotnymi były (w kolejności): biegunki przewlekłe, biegunki ostre, choroby gorączkowe bez określonej przyczyny (zachorowania grypopodobne), biegunki wywołane przez pasożyty, ostre zakażenia układu oddechowego, biegunki bakteryjne, malaria tropikalna, pogryzienia przez owady, znużenie i osłabienie (przewlekłe zmęczenie), blastomykoza, denga, zespół larwy wędrującej oraz malaria wywołana przez Plasmodium vivax.

Do najczęstszych chorób turystów amerykańskich, którzy powracali z Afryki należały (w kolejności): malaria tropikalna, choroby gorączkowe bez określonej przyczyny, zakażenia układu oddechowego, w tym grypa, biegunki ostre, biegunki wywołane przez pasożyty, biegunki przewlekłe, malaria wywołana przez Plasmodium vivax oraz schistosomatoza.

Z kolei najczęstszymi problemami zdrowotnymi turystów powracających z Karaibów były: ostre biegunki, choroby gorączkowe bez znanej przyczyny, zespół larwy wędrującej skórnej, biegunki przewlekłe, następnie biegunki wywołane przez pasożyty, biegunki bakteryjne, pogryzienia przez owady, zakażenia układu oddechowego, denga, wysypki uczuleniowe i choroby pasożytnicze przewodu pokarmowego.

Sumarycznie najczęstszymi problemami zdrowotnymi turystów powracających z dalekich podróży są: przewlekłe biegunki i dolegliwości żołądkowo-jelitowe, zakażenia górnych dróg oddechowych, choroby skóry i długotrwałe gorączki niewiadomego pochodzenia.

Według bazy GeoSentinel, w której zbierane są dane na temat chorób osób podróżujących, najczęstszym problemem zdrowotnym turystów powracających z subsaharyjskiej Afryki i Azji Południowo-Wschodniej jest grypopodobna choroba gorączkowa. Turyści powracający z krajów południowej i środkowej Azji najczęściej skarżą się na biegunkę. Wyjazdy na Karaiby oraz do krajów Ameryki Środkowej i Południowej wiążą się z chorobami skóry, natomiast malarią najczęściej zarażają się osoby odwiedzające Afrykę Subsaharyjską.

Jakie są przyczyny najczęstszych problemów zdrowotnych osób powracających z podróży?

Biegunki i zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Najczęstszymi przyczynami biegunek podróżnych są bakterie (biegunki o ostrym przebiegu) oraz pasożyty, zazwyczaj pierwotniaki (Cryptosporidium, Entamoeba histolytica, Giardia intestinalis), które wywołują biegunki przewlekłe.

Zmiany skórne

Do najczęstszych przyczyn zmian skórnych u osób podróżujących należą odczyny po ukąszeniu owadów i pajęczaków, zespół skórnej larwy wędrującej, ropne zakażenia skóry (piodermie) oraz wysypki uczuleniowe (alergie). Rzadziej występuje leiszmanioza skórna.

Gorączki o nieznanej przyczynie

Gorączka jest objawem niecharakterystycznym, który może wystąpić w przebiegu wielu różnych chorób, najczęściej zakaźnych i pasożytniczych, w tym malarii. Pamiętać należy przede wszystkim o tej ostatniej chorobie, gdyż wśród podróżujących do tropików malaria odpowiada za około 1/3 gorączek o nieznanej przyczynie. Do innych częstych chorób zakaźnych w tropikach, które mogą przebiegać z przewlekle utrzymującą się gorączką należą: denga, WZW typu A, dur brzuszny i paradury, biegunki o etiologii bakteryjnej oraz riketsjozy. Gorączki mogą także być objawem chorób, które występują w naszej strefie klimatycznej: zakażeń układu oddechowego (np. grypa) lub dróg moczowych. Mogą także towarzyszyć chorobom skóry (ukąszenia owadów, oparzenia).

Nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych

Eozynofilia

Eozynofilia może towarzyszyć chorobom pasożytniczym, przede wszystkim zarażeniom pasożytami tkankowymi lub których cykl rozwojowy obejmuje wędrówkę tkankową: schistosomatozie, filariozom limfatycznym (wuchererioza), filariozom skórno-podskórnym (loajoza, onchocerkoza), fascjolozie, węgorczycy, włośnicy, glistnicy, ancylostomozie i nekatorozie. Eozynofilia może też wystąpić u zakażonych HIV, w przebiegu grzybic układowych (kokcydioidomykoza, aspergiloza), gruźlicy i kile.

Nieprawidłowe próby wątrobowe

Jako najczęstsze przyczyny zwiększenia aktywności aminotransferaz u osób powracających z podróży należą wirusowe zapalenia wątroby (HAV, HBV), nadużywanie alkoholu, działania niepożądane przyjmowanych leków, ponadto choroby niezwiązane przyczynowo z podróżą, które przez zbieżność czasową ujawniły się po powrocie z podróży: niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby, wirusowe zapalenie wątroby typu C, autoimmunizacyjne zapalenie wątroby, hemochromatoza oraz celiakia. Jeżeli zwiększenie aktywności aminotransferaz towarzyszy ostrej chorobie przebiegającej z gorączką to możliwym rozpoznaniem jest mononukleoza zakaźna, ostre zakażenie HIV, malaria, żółta gorączka i denga.

W jakich sytuacjach należy się zgłosić do lekarza po powrocie z podróży?

Porady lekarskiej po powrocie z podróży wymagają właściwie wszystkie dolegliwości i problemy zdrowotne. Ze względu na to, że większość problemów zdrowotnych osób powracających z podróży leży w kompetencji lekarzy pierwszego kontaktu (np. ostre wirusowe zakażenia dróg oddechowych, ostre biegunki) warto najpierw zwrócić się o pomoc do lekarza POZ. Jeżeli lekarz uzna, że potrzebna jest konsultacja specjalisty, pokieruje dalszym leczeniem. W sytuacji nagłego ciężkiego zachorowania należy się zgłosić do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego (SOR) lub - gdy jest to niemożliwe - wezwać pomoc (pogotowie ratunkowe).

W niektórych sytuacjach warto skorzystać z porady lekarskiej także w warunkach dobrego stanu zdrowia i braku dolegliwości. Na przykład, gdy w czasie podróży doszło do narażenia (przygodne kontakty seksualne, ekspozycja na krew, pokąsanie przez dzikie zwierzęta), warto po powrocie z podróży wykonać badania diagnostyczne mające na celu wykluczenie zakażeń, ewentualnie przeprowadzić profilaktykę poekspozycyjną (np. wścieklizna, HIV, HBV), jeżeli dotąd tego nie uczyniono. Podobnie należy postąpić w sytuacji, gdy dolegliwości samoistnie ustąpiły. Porada ma wówczas na celu wykluczenie nosicielstwa na przykład pałeczek duru brzusznego, co mogłoby zagrażać domownikom i innym osobom mającym styczność z nosicielem. Związek z podróżą może mieć gorączka niewiadomego pochodzenia, która wystąpiła nawet wiele miesięcy po powrocie oraz zmiany skórne niepoddające się leczeniu. W wymienionych sytuacjach należy się zgłosić po poradę, zwracając uwagę lekarza na swój pobyt za granicą lub bezpośrednio skorzystać z porady lekarza zajmującego się medycyną podróży.

Jakie informacje dotyczące podróży mogą pomóc lekarzowi w ustaleniu właściwego rozpoznania? Jak się przygotować do wizyty?

Właściwe i szybkie ustalenie rozpoznania zależy w dużej mierze od współpracy chorego z lekarzem. Większość chorób przywleczonych z wyjazdu ujawnia się w ciągu kilku-kilkunastu tygodni po powrocie z podróży. Są jednak choroby takie, których okres wylęgania może sięgać 6 miesięcy, dlatego ważne jest, by dobrze się przygotować do wywiadu zbieranego przez lekarza.

Osoba powracająca z podróży powinna (we własnym interesie) poinformować dokładnie lekarza o wszystkich okolicznościach, które mogły zwiększyć ryzyko zachorowania, w tym braku szczepień zalecanych przed podróżą, braku lub błędach w chemioprofilaktyce przeciwmalarycznej, która powinna być stosowana przez cały czas pobytu w strefie malarycznej, a także przez 7-28 dni po powrocie z rejonu endemicznego, spożywaniu żywności i napojów bez zachowania odpowiedniej ostrożności, przygodnych kontaktach seksualnych, narażeniach na zakażenia krwiopochodne (zabiegi medyczne i paramedyczne, tatuaże, piercing), pogryzieniach przez zwierzęta, ukąszeniach przez owady, doznanych wypadkach i urazach oraz przyjmowanych lekach i ewentualnych uzależnieniach (narkotyki, alkohol).

Warto odtworzyć i sporządzić notatki: jaka była trasa podróży, jakie kraje i regiony objęła, jaki był standard zakwaterowania, w jaki sposób stosowane były repelenty i inne środki ochrony przed owadami (odzież, moskitiery), czy doszło do kontaktów z chorymi lub dużymi skupiskami ludzi, jakie sporty ekstremalne uprawiano (wspinaczka wysokogórska, nurkowanie, przeprawa przez dżunglę lub pustynię, eksploracja jaskiń, sporty wodne), czy spożywano surową żywność z lokalnego rynku (surowe mięso, owoce morza, niepasteryzowane produkty mleczne), czy doszło do ukąszeń przez owady i pajęczaki (komary, muchówki, kleszcze, pająki) oraz inne zwierzęta (jaszczurki, psy). Czy w trakcie podróży były wykonywanie zabiegi medyczne np. chirurgiczne, przetaczanie krwi, iniekcje, leczenie stomatologiczne.

Zatajenie czasami wstydliwych w opinii chorego, a istotnych dla lekarza informacji może opóźnić i utrudnić podjęcie właściwego leczenia, na którym powinno najbardziej zależeć choremu.

Jakie znaczenie ma to, ile czasu upłynęło od powrotu z podróży do pojawienia się pierwszych objawów?

Czas, jaki upłynął od powrotu z podróży lub narażenia (np. ukłucia owadów, kontaktu z krwią itp.) do pojawienia się pierwszych objawów choroby, czyli okres wylęgania, jest ważnym elementem pomocniczym, który ułatwia właściwe rozpoznanie choroby, na przykład gorączka, która rozpoczyna się ponad 3 tygodnie po powrocie z podróży z dużym prawdopodobieństwem wyklucza wirusowe gorączki krwotoczne, dengę i riketsjozy. Z kolei długi okres wylęgania choroby może wskazywać na przykład na leiszmaniozę (skórną lub trzewną), malarię, schistosomatozę, chorobę Chagasa i brucelozę. W tabeli przedstawiono najczęstsze choroby zakaźne osób podróżujących oraz ich okresy wylęgania.

Tabela. Najczęstsze okresy wylęgania wybranych chorób podróżnych
Okres wylęganiaObjawyNajczęstsze choroby
<2 tygodnistany podgorączkowe i gorączkimalaria, denga, ostre zakażenie HIV, zakażenia bakteryjne przewodu pokarmowego (kampylobakterioza, salmoneloza, szigeloza dur brzuszny, paradury), trypanosomoza afrykańska, leptospiroza
<2 tygodnigorączka z zaburzeniami krzepnięciainwazyjna choroba meningokokowa, leptospiroza, malaria, wirusowe gorączki krwotoczne
<2 tygodnigorączka z objawami ze strony układu nerwowegomalaria, dur brzuszny, riketsjozy, choroba meningokokowa, wścieklizna, trypanosomoza afrykańska, poliomyelitis, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i/lub mózgu
<2 tygodnigorączka z objawami ze strony układu oddechowegogrypa, legioneloza, gorączka Q, malaria
<2 tygodnigorączka z towarzyszącymi zmianami skórnymiróżyczka, ospa wietrzna, odra, opryszczka pospolita, denga, riketsjozy, dur brzuszny, zakażenie HIV
2-6 tygodnigorączka z objawami ze strony układu nerwowegomalaria, gruźlica, zakażenie HIV leptospiroza, trypanosomoza afrykańska
2-6 tygodnigorączka z objawami ze strony układu oddechowegoleiszmanioza, ostra schistosomatoza, trypanosomoza amerykańska, wirusowe gorączki krwotoczne, gorączka Q
2-6 tygodnigorączka ze zmianami skórnymiżółtaczka: WZW typu A, WZW typu B, WZW typu E, leptospiroza, ropień pełzakowy wątroby, wysypka: dur brzuszny
>6 tygodnigorączka z objawami ze strony układu nerwowego, oddechowego lub zmianami skórnymimalaria, gruźlica, WZW typu B, WZW typu E, leiszmanioza, wuchererioza, onchocerkoza, schistosomatoza, ropień pełzakowy wątroby, trypanosomoza afrykańska
Na podstawie Krzysztof Korzeniowski, Wojskowy Instytut Medyczny, Zakład Epidemiologii i Medycyny Tropikalnej, zmodyfikowane

Jakie badania laboratoryjne powinni wykonać turyści z nieswoistymi objawami po powrocie z dalekich podróży w ramach przygotowania do wizyty u lekarza?

U turystów, którzy mają problemy zdrowotne lub niespecyficzne objawy po powrocie z krajów tropikalnych i subtropikalnych powinno się wykonać podstawowe badania laboratoryjne: morfologię krwi z rozmazem, próby wątrobowe (AspAT, AlAT), kreatyninę, badanie ogólne moczu, RTG klatki piersiowej oraz badania ukierunkowane na najczęstsze choroby podróżujących: badania krwi w mikroskopii świetlnej (cienki rozmaz, gruba kropla w celu wykluczenia malarii), badanie kału pod mikroskopem na obecność pasożytów jelitowych, wybrane testy serologiczne w zależności o narażeń - na przykład w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową (HIV, kiła) - oraz rozważyć wykonanie posiewu krwi, moczu i kału.

Gdzie należy szukać pomocy w razie wystąpienia problemów zdrowotnych po powrocie z podróży?

W razie wystąpienia nagłych problemów zdrowotnych, które wymagają pilnej pomocy lekarskiej chorzy powinni się zgłosić do swojego lekarza rodzinnego lub - jeżeli ich stan zdrowia to uniemożliwia - wezwać pogotowie ratunkowe. Jeżeli dolegliwości pozwalają na dojazd do lekarza, warto skorzystać z porady lekarza zajmującego się medycyną podróży, który posiada dostęp do odpowiedniej diagnostyki. W Polsce stworzono sieć certyfikowanych centrów medycyny podróży, pomocą służą także kliniki chorób tropikalnych i zakaźnych.

Data utworzenia: 25.08.2017
Zalecenia dla powracających z podróżyOceń:
(1.00/5 z 1 ocen)
Zobacz także
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies